T-SQL

T-SQL (Transact-SQL) to zastrzeżone rozszerzenie języka SQL opracowane przez Microsoft i używane w systemach SQL Server (w tym Azure SQL Database i Azure Synapse Analytics). T-SQL rozszerza standardowy SQL (ISO/ANSI SQL) o konstrukcje proceduralne i dodatkowe funkcje.

Kluczowe rozszerzenia T-SQL względem standardowego SQL:

• Zmienne — deklaracja i przypisanie: DECLARE @OrderId INT = 100;
• Konstrukcje sterujące — IF...ELSE, WHILE, BREAK, CONTINUE, GOTO
• Procedury składowane — CREATE PROCEDURE — wykonywalne bloki kodu po stronie bazy
• Funkcje użytkownika — CREATE FUNCTION — skalarne (zwracają jedną wartość) i tabelaryczne (zwracają zestaw wierszy)
• Triggery — CREATE TRIGGER — automatyczne wykonanie kodu przy INSERT/UPDATE/DELETE
• Transakcje — BEGIN TRANSACTION, COMMIT, ROLLBACK — kontrola atomowości operacji
• Try/Catch — obsługa błędów: BEGIN TRY...END TRY BEGIN CATCH...END CATCH
• Common Table Expressions (CTE) — WITH cte AS (...) SELECT... — zapytania hierarchiczne i czytelne wieloetapowe
• Window Functions — ROW_NUMBER(), RANK(), LAG(), LEAD(), SUM() OVER()
• Typy danych — specyficzne: UNIQUEIDENTIFIER, DATETIMEOFFSET, NVARCHAR(MAX), XML; JSON nie jest natywnym typem kolumny — SQL Server przechowuje JSON w NVARCHAR i operuje nim przez funkcje (OPENJSON, JSON_VALUE, JSON_MODIFY)

T-SQL stosuje się do:

• Zapytań i raportowania z baz danych SQL Server — SELECT z joinsami, agregacjami i window functions
• Pisania procedur składowanych — enkapsulacja logiki biznesowej po stronie bazy (walidacja, obliczenia, batch processing)
• Migracji i transformacji danych — ETL procesów przenoszących i przekształcających dane między systemami
• Optymalizacji zapytań — analiza planów wykonania (Execution Plan), indeksowanie, statystyki
• Administracji bazą danych — backup, restore, zarządzanie uprawnieniami, monitoring wydajności

T-SQL jest podstawą pracy z SQL Server — niezbędna umiejętność dla DBA, Data Engineerów i backendowców w ekosystemie Microsoft.

Zacznij od:

• Podstawy SQL: SELECT, FROM, WHERE, JOIN, GROUP BY, ORDER BY
• Narzędzia: SQL Server Management Studio (SSMS) (bezpłatne) lub Azure Data Studio
• Instalacja: SQL Server Developer Edition (bezpłatna) lub SQL Server Express
• T-SQL extensions: zmienne (DECLARE), IF/WHILE, transakcje (BEGIN TRAN/COMMIT)

Następnie poznaj:

• Procedury składowane i funkcje — parametry wejściowe/wyjściowe, RETURN, obsługa błędów TRY/CATCH
• Window Functions — ROW_NUMBER, RANK, SUM OVER PARTITION BY — kluczowe w raportowaniu
• Plany wykonania — Execution Plan w SSMS, identyfikacja table/index scans vs seeks
• Indeksy — clustered, non-clustered, columnstore, covering indexes — optymalizacja zapytań
• CTE i podzapytania — WITH cte AS, rekurencyjne CTE dla danych hierarchicznych